Nan nenpòt sosyete ki vle avanse, gen yon prensip ki ta dwe rete sakre : sitwayen yo respekte devwa yo, epi Leta respekte obligasyon li genyen anvè sitwayen yo. Lè balans sa a egziste, konfyans ka tabli, devlopman ka fèt, epi lapè sosyal ka ranfòse.
Malerezman, pou anpil Ayisyen, reyalite a sanble diferan.
Depi plis pase 45 lane m ap viv nan peyi sa a, mwen pa janm rive wè yon Leta ki vrèman fò nan sans pozitif mo a, yon Leta ki mete sèvis piblik, pwoteksyon sitwayen ak enterè jeneral la an premye. Olye de sa, anpil fwa mwen wè yon sistèm kote sitwayen yo toujou ap fè efò, toujou ap bay, pandan y ap tann sèvis ak pwoteksyon yo ta dwe jwenn an retou.
Kòm sitwayen, mwen toujou kwè nan enpòtans pou respekte lalwa. Mwen peye taks mwen, mwen respekte règleman ki etabli yo, epi mwen eseye kontribye nan devlopman peyi mwen. Mwen fè sa paske mwen konsidere sa kòm yon devwa sivik. Men kestyon an rete poze : ki sa sitwayen onèt la resevwa an retou?
Twò souvan, sitwayen ki respekte lalwa yo santi yo abandone devan ensekirite, enjistis ak move fonksyònman enstitisyon yo. Sa ki pi grav ankò, gen moman kote moun yo gen enpresyon ke resous piblik yo pa toujou sèvi enterè popilasyon an, pandan malveyan ak moun k ap fè move zak yo sanble jwenn plis avantaj pase moun ki ap viv nan respè lalwa.
Yon Leta pa ta dwe egziste sèlman pou kolekte taks oswa egzije sakrifis nan men popilasyon an. Misyon prensipal li se garanti sekirite, jistis, sèvis piblik ak pwoteksyon dwa sitwayen yo. Lè yon pèp bay anpil epi li pa wè rezilta, fristrasyon ak dekourajman vin pran plas espwa ak konfyans.
Se poutèt sa li enpòtan pou repanse relasyon ki genyen ant Leta ak sitwayen yo. Yon peyi pa ka bati sou mefyans. Li pa ka devlope lè moun ki respekte règ yo santi yo pa jwenn pwoteksyon oswa konsiderasyon yo merite.
Ayiti bezwen yon Leta ki mete sèvis piblik ak enterè kolektif la an premye. Yon Leta ki sèvi pèp la olye li sèvi enterè kèk gwoup privilejye. Yon Leta ki fè respekte lalwa san patipri, ki pwoteje sitwayen onèt yo epi ki kreye kondisyon pou tout moun viv ak diyite.
Apre plis pase kat deseni ap obsève reyalite peyi a, espwa mwen rete menm jan an : wè yon jou kote sitwayen onèt yo pa pral santi yo abandone, kote kontribisyon yo ap jwenn valè li, epi kote Leta ap vin tounen sa li dwe ye a toutbon vre : yon zouti nan sèvis pèp la.
Konklizyon
Yon demokrasi solid pa bati sèlman sou eleksyon oswa sou enstitisyon. Li bati sou konfyans ant sitwayen ak Leta. Lè sitwayen yo fè devwa yo, Leta dwe fè pa li tou. Paske yon sitwayen ki respekte lalwa, ki peye taks li epi ki kontribye nan devlopman peyi li merite respè, pwoteksyon ak jistis.